De begrafenis is drie maanden geleden. Nu staan jij en je broer in de lege woonkamer van je moeder, tussen dozen met servies en een map van de notaris. Op de keukentafel ligt een brief van de bank met jouw hypotheek erop. En in je hoofd speelt één vraag: wat doe je met dat geld?
Het CBS heeft vandaag gekeken wat erfgenamen daar in de praktijk mee doen. Wie 50.000 euro of meer erft, verhuist vaker, gaat vaker vrijstaand wonen en woont vaker onder zonnepanelen. In de samenvatting staat dat een grote erfenis “weinig” naar het extra aflossen van de hypotheek gaat. Wij rekenden die zin na. Voor wie twijfelt over erfenis en hypotheek aflossen, is de uitkomst anders dan de kop doet vermoeden.
Wie het CBS volgde, en wie niet
Het CBS volgde ruim 30.500 kinderen van ouders uit de generatie 1936-1945 die in 2018 overleden zonder een levende partner achter te laten. Die groep is vergeleken met kinderen van wie de ouder uit dezelfde generatie vier jaar later overleed. Zo zie je wat de erfenis zelf doet, en niet wat mensen van die leeftijd toch al deden.
Maar 31 procent van die kinderen kreeg een erfenis die bij de Belastingdienst geregistreerd staat. De mediaan daarvan was 43.000 euro netto, dus na uitvaart en belasting. Een erfenis van 50.000 euro of meer kreeg 14 procent van alle kinderen.
| Omvang erfenis | Aantal erfgenamen |
|---|---|
| Geen erfenis bekend | 20.970 |
| Schuld (minder dan 0 euro) | 420 |
| 0 tot 10.000 euro | 800 |
| 10.000 tot 20.000 euro | 970 |
| 20.000 tot 50.000 euro | 3.230 |
| 50.000 tot 100.000 euro | 2.290 |
| 100.000 euro of meer | 1.920 |
Tel de twee onderste rijen op en je komt op 4.210 mensen. Dat is de groep waar alle koppen van vandaag over gaan.
Vaker vrijstaand, vaker boven de 150 vierkante meter
Van de mensen die 50.000 euro of meer erfden, verhuisde 21 procent binnen drie jaar. In de controlegroep met dezelfde erfenis, maar vier jaar later, was dat 14 procent. Dat zijn zeven extra verhuizers op elke honderd erfgenamen.
En ze verhuisden ruim. Dit zijn de cijfers voor de erfgenamen die verhuisden, voor (2018) en na (2021):
| Na verhuizing | Erfgenamen | Controle |
|---|---|---|
| In een vrijstaand huis | 15 → 29% | 17 → 25% |
| In een appartement | 25 → 17% | 23%, gelijk |
| Huis van 150 m² of meer | 27 → 46% | 30 → 39% |
| In een koopwoning | 72 → 83% | 71 → 73% |
Een klein deel trok in het huis van de ouder zelf. Begin 2018 woonde 4,7 procent van de verhuizende erfgenamen op dat adres, drie jaar later 6,4 procent.
Aflossen wint, als je in euro’s telt
Nu de zin waar het om draait. Het CBS schrijft dat een erfenis van 50.000 euro of meer “vaak” naar zonnepanelen gaat en “weinig” naar een extra aflossing. Kijk je naar de onderliggende cijfers, dan klopt het eerste deel alleen in procenten.
Het aandeel erfgenamen met zonnepanelen steeg van 10 naar 25 procent. In de controlegroep ging het van 10 naar 21 procent. Het verschil dat je aan de erfenis kunt toeschrijven is dus vier procentpunt, vier op de honderd erfgenamen.
De hypotheekschuld van erfgenamen daalde tussen 2018 en 2020 gemiddeld met 13.000 euro, van 186.000 naar 173.000 euro. In de controlegroep daalde de schuld maar 3.000 euro. Het CBS schrijft in de uitgebreide publicatie zelf dat een hoge erfenis “lijkt samen te gaan met een extra aflossing van de hypotheek van 10 duizend euro”.
Zet die twee naast elkaar. Stel dat een set zonnepanelen 10.000 euro kost, en dat is ruim gerekend. Vier op de honderd erfgenamen maal 10.000 euro is gemiddeld 400 euro per erfgenaam. Tegenover die 400 euro staat 10.000 euro extra aflossing. Eén correctie op die som. De 10.000 euro geldt voor erfgenamen mét een hypotheek, en volgens het CBS had 65 procent van de erfgenamen er een. Geldt dat aandeel ook voor deze groep, dan is het omgerekend naar alle erfgenamen zo’n 6.500 euro. Dat is nog altijd ruim vijftien keer de 400 euro van het dak.
Wij vinden daarom dat “weinig naar aflossing” de verkeerde conclusie is voor wie zelf twijfelt. Zonnepanelen vallen op omdat ze zichtbaar zijn en omdat het aandeel in beide groepen hard stijgt. Aflossen zie je niet vanaf de straat, maar het is de grootste post die het CBS in euro’s heeft gemeten.
Eén grote aflosser trekt het gemiddelde omhoog
Nu het zwakke punt, ook van onze eigen som. Die 10.000 euro is een gemiddelde. Een paar erfgenamen die hun hele hypotheek aflossen, trekken het gemiddelde flink omhoog, en het CBS geeft geen mediaan.
En het CBS ziet alleen wat in registers staat. Een nieuwe keuken, een schenking aan de kinderen of geld dat op de spaarrekening blijft staan, komt in dit onderzoek niet voor. Het CBS zegt dat zelf ook. De verhouding tussen dak en hypotheek is dus een verhouding tussen twee dingen die toevallig meetbaar zijn, niet het hele plaatje van de erfenis.
Hoeveel mag je dit jaar boetevrij aflossen?
Zoek je hypotheekvoorwaarden erbij en kijk hoeveel je dit jaar boetevrij mag aflossen. Dat bedrag staat per lening in je voorwaarden of in de app van je geldverstrekker. Het is de eerste grens waar je tegenaan loopt, of je nu gaat aflossen, verhuizen of verbouwen. Als je daarna een ander huis zoekt, helpt ons stappenplan voor een huis kopen met de volgorde. Wil je eerst weten wat je huidige huis doet, lees dan hoe je de woningwaarde bepalen kunt.
Wie het ouderlijk huis verkoopt in plaats van erin te trekken, betaalt ook voor de verkoop. Reken de makelaarskosten mee vóór je verdeelt, en kijk welke ontbindende voorwaarden je stelt als je zelf een huis koopt met geld dat nog niet binnen is. Meer over kopen en verkopen staat op makelaar voor woningen.
Blijft dit patroon staan bij hogere rente?
Deze erfgenamen verhuisden tussen 2018 en 2021, jaren met een lage hypotheekrente. Bij zo’n rente scheelt aflossen weinig in je maandlasten, en een groter huis was relatief goed te financieren. Wie de komende jaren erft, doet dat bij een andere rente. Laat een volgende meting van het CBS dan een grotere extra aflossing zien, dan is de rente een betere verklaring dan de erfenis. Hoe vermogen en een eigen huis tussen generaties verschillen, lees je in ons stuk over vermogen en eigenwoningbezit per generatie.
